İçten Yanmalı Motor Nedir?

İçten yanmalı motor, yakıtın motorun içerisindeki yanma odasında yakılmasıyla açığa çıkan enerjiyi mekanik harekete dönüştüren motor türüdür. Otomobillerde kullanılan benzinli ve dizel motorların büyük bölümü bu prensiple çalışır.

Yanma sırasında oluşan sıcak ve yüksek basınçlı gazlar pistonları hareket ettirir. Pistonların doğrusal hareketi biyel kolları aracılığıyla krank miline aktarılır ve dönme hareketine dönüştürülür. Bu hareket daha sonra şanzıman ve aktarma sistemi üzerinden tekerleklere iletilir.

İçten Yanmalı ve Dıştan Yanmalı Motor Arasındaki Fark Nedir?

İki motor tipi arasındaki temel fark, yanmanın gerçekleştiği yerdir.

Motor türü	Yanma nerede gerçekleşir?	Örnek
İçten yanmalı motor	Motorun kendi yanma odasında	Benzinli motor, dizel motor, Wankel motor
Dıştan yanmalı motor	Motorun çalışma bölümünün dışında	Buhar makinesi, buhar türbini sistemi

İçten yanmalı motorda yakıtın yanması doğrudan motor içerisinde basınç oluşturur. Dıştan yanmalı sistemlerde ise yakıtla elde edilen ısı önce başka bir çalışma akışkanına aktarılır.

İçten Yanmalı Motor Nasıl Çalışır?

Günümüzde otomobillerde kullanılan pistonlu içten yanmalı motorların çalışma prensibi çoğunlukla dört zamanlı çevrime dayanır. Bir çevrim sırasında piston dört hareket gerçekleştirir ve krank mili iki tam tur döner. Dört zaman şöyle ilerler:

1. Emme: Piston aşağı iner. Benzinli motorda silindire hava veya hava-yakıt karışımı, dizel motorda ise temel olarak hava alınır.
2. Sıkıştırma: Piston yukarı çıkar ve silindirdeki gazı sıkıştırır.
3. Yanma ve güç: Benzinli motorda buji kıvılcımı karışımı ateşler. Dizel motorda yakıt, sıkıştırma sonucunda ısınmış havaya püskürtülerek tutuşur. Genişleyen gazlar pistonu aşağı iter.
4. Egzoz: Piston yeniden yukarı hareket ederek yanma sonrasında oluşan gazları egzoz supabından dışarı atar.

Benzinli ve dizel motor arasındaki temel çalışma farklarından biri de bu ateşleme yöntemidir. Benzinli motorlar genel olarak kıvılcım ateşlemeli, dizel motorlar ise sıkıştırma ateşlemeli motorlardır.

İçten Yanmalı Motor Hangi Yakıtı Kullanır?

İçten yanmalı motor yakıtı yalnızca benzin veya dizel olmak zorunda değildir. Motorun tasarımına ve yakıt sistemine göre farklı yanıcı yakıtlar kullanılabilir. Başlıca örnekler:

• Benzin
• Dizel
• LPG
• CNG ve diğer doğal gaz yakıtları
• Etanol ve benzin-etanol karışımları
• Biodizel ve dizel-biodizel karışımları
• Özel olarak geliştirilmiş motorlarda hidrojen

Dolayısıyla içten yanmalı motor hangi yakıtı kullanır sorusunun yanıtı motor tipine göre değişir. Benzin ve dizel otomobillerde en yaygın seçenekler olsa da LPG, doğal gaz, etanol ve biodizel gibi alternatifler de içten yanmalı motorlarda kullanılabilir.

İçten Yanmalı Motor Çeşitleri Nelerdir?

İçten yanmalı motor çeşitleri tek bir özelliğe göre sınıflandırılmaz. Aynı motor; çalışma çevrimine, ateşleme yöntemine, mekanik yapısına, silindir dizilimine ve hava besleme sistemine göre farklı gruplarda tanımlanabilir.

Örneğin günümüzdeki bir otomobil motoru aynı anda dört zamanlı, buji ateşlemeli, pistonlu, sıralı dört silindirli ve turbo beslemeli olabilir. Bu nedenle aşağıdaki sınıflandırmalar birbirinin alternatifi değil, motorun farklı teknik özelliklerini anlatır.

Çalışma Çevrimine Göre İçten Yanmalı Motorlar

Pistonlu motorlar çalışma çevrimine göre temel olarak iki zamanlı ve dört zamanlı olarak ayrılır.

• İki zamanlı motorlarda bir çalışma çevrimi pistonun iki hareketinde ve krank milinin tek turunda tamamlanır. Emme, sıkıştırma, yanma ve egzoz işlemlerinin bazıları aynı piston hareketi sırasında birbiriyle örtüşür. Bu yapı daha az hareketli parçayla yüksek güç/ağırlık oranı sağlayabilir. Buna karşılık yakıt tüketimi ve egzoz emisyonlarının kontrol edilmesi dört zamanlı sistemlere göre daha zor olabilir. Bu nedenle iki zamanlı motorlar günümüz binek otomobillerinde yaygın değildir; motosiklet, küçük motor ve bazı özel uygulamalarda görülebilir.
• Dört zamanlı motorlarda bir çevrim için piston dört hareket yapar ve krank mili iki tam tur döner. Süreç sırasıyla emme, sıkıştırma, yanma-güç ve egzoz zamanlarından oluşur. Günümüzde benzinli ve dizel binek otomobillerin büyük bölümü dört zamanlı motor kullanır.

Ateşleme Sistemine Göre İçten Yanmalı Motorlar

Yanmanın nasıl başlatıldığına göre motorlar iki temel gruba ayrılır:

• Buji ateşlemeli motor: Hava ve yakıt karışımı silindirde sıkıştırıldıktan sonra bujinin oluşturduğu elektrik kıvılcımıyla ateşlenir. Benzinli motorlar en yaygın örnektir. LPG veya bazı alternatif yakıtlarla çalışan motorlar da bu prensibi kullanabilir.
• Sıkıştırma ateşlemeli motor: Silindire alınan hava yüksek oranda sıkıştırılır ve sıcaklığı yükselir. Dizel yakıt daha sonra bu sıcak havaya püskürtülerek kendiliğinden tutuşur. Bu nedenle klasik dizel motorlarda yanmayı başlatmak için buji kullanılmaz.

Mekanik Yapısına Göre İçten Yanmalı Motorlar

• Otomobillerde en yaygın sistem pistonlu motordur. Silindir içerisinde doğrusal hareket eden pistonlar, biyel kollarıyla krank milini döndürür.
• Daha farklı bir tasarım olan rotary veya Wankel motorunda ise klasik piston ve silindir yapısı bulunmaz. Üçgene yakın şekilli rotor, özel biçimli bir gövde içerisinde dönerek emme, sıkıştırma, yanma ve egzoz aşamalarını oluşturur. Döner yapı sayesinde motor oldukça kompakt olabilir ve titreşim seviyesi düşük tutulabilir. Mazda RX-7 ve RX-8, seri üretimde rotary motor kullanılan en bilinen otomobil örnekleri arasında.

Silindir Dizilimine Göre İçten Yanmalı Motor Tipleri

Pistonlu motorların silindirleri farklı düzenlerde yerleştirilebilir. Bu düzen motorun genişliğini, uzunluğunu, ağırlık merkezini, titreşim karakterini ve motor bölümünde kapladığı alanı etkiler.

• Sıralı motor (Inline): Tüm silindirler tek sıra halinde bulunur. Sıralı 3, sıralı 4 ve sıralı 6 düzenleri bunun örnekleri. Özellikle sıralı 3 ve sıralı 4 motorlar kompakt yapıları nedeniyle günümüz binek otomobillerinde oldukça yaygın.
• V tipi motor: Silindirler ortak krank milinin iki tarafında iki sıra oluşturur ve karşıdan bakıldığında V görünümü ortaya çıkar. V6, V8, V10 ve V12 gibi çeşitleri bulunur. Çok sayıda silindirin görece kısa bir motor uzunluğunda kullanılmasına imkan verir.
• Boxer motor: Silindirler krank milinin iki tarafında yatay ve karşılıklı yerleştirilir. Karşılıklı pistonların hareketi motorun doğal dengesine katkıda bulunur. Motorun yatay yapısı, güç ünitesinin araçta daha alçak konumlandırılmasına ve ağırlık merkezinin düşürülmesine de imkan verebilir. Subaru günümüzde boxer motoru yaygın olarak kullanan üreticilerden biri.
• W tipi motor: Birden fazla silindir bankasının dar açılarla bir araya getirildiği kompakt çok silindirli motor düzenidir. Özellikle W12 ve W16 motorlarda kullanılmıştır. Amaç, yüksek silindir sayısını geleneksel V düzenine göre daha kısa bir motor bloğunda toplamak.
• Radyal motor: Silindirler krank milinin çevresinde dairesel olarak yerleştirilir. Özellikle eski pervaneli uçaklarda yaygın olarak kullanılmıştır; günümüz otomobillerinde kullanılmaz.

Hava Besleme Sistemine Göre Motorlar

Yanma için gereken havanın motora nasıl gönderildiğine göre atmosferik ve aşırı beslemeli motorlar ayrımı yapılabilir.

• Atmosferik motor, silindir içerisinde pistonun hareketiyle oluşan basınç farkından yararlanarak dışarıdaki havayı motora çeker. Hava ayrıca basınçlandırılmaz.
• Turbo beslemeli motorlarda ise egzoz gazlarının enerjisiyle çalışan turboşarj, emme havasını sıkıştırarak silindirlere daha fazla hava gönderir. Böylece aynı motor hacminden daha yüksek güç ve tork elde etmek mümkün olabilir.
• Supercharger kullanılan motorlarda da hava basınçlandırılır ancak kompresör turbo gibi egzoz gazıyla değil, doğrudan motordan aldığı mekanik güçle çalıştırılır.

Soğutma Sistemine Göre Motorlar

İçten yanmalı motorlar yanma sırasında yüksek miktarda ısı oluşturduğu için bir soğutma sistemine ihtiyaç duyar.

• Hava soğutmalı motorlarda silindir ve silindir kapağındaki kanatçıklar üzerinden geçen hava motor ısısını uzaklaştırır. Özellikle eski otomobillerde ve bazı motosikletlerde yaygındır.
• Sıvı soğutmalı motorlarda ise motor bloğu ve silindir kapağı içerisindeki kanallarda soğutma sıvısı dolaşır. Isınan sıvı radyatöre gönderilir ve burada tekrar soğutulur. Günümüzde otomobillerde en yaygın kullanılan yöntem sıvı soğutmadır.

Atmosferik ve Turbo İçten Yanmalı Motor Arasındaki Fark Nedir?

Atmosferik motor, emme sırasında oluşan basınç farkından yararlanarak havayı silindire çeker. Turbo motor ise egzoz gazlarının çevirdiği bir türbin yardımıyla kompresörü çalıştırır ve silindirlere daha fazla hava gönderir.

Turbo kullanılması aynı motor hacminden daha yüksek güç ve tork elde edilmesini sağlayabilir. Ayrıca daha küçük motor hacmiyle benzer performans elde etmeye imkan veren “downsizing” uygulamalarında yakıt verimliliğinin artırılmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle “turbo motor her zaman daha fazla yakıt tüketir” şeklindeki genelleme doğru değildir.

Otomotiv Dünyasıyla İlgili Her Konuda Yolcu360 Yanınızda!

Birçok farklı marka ve modeli bulabileceğiniz, Türkiye’nin 1 numaralı araç kiralama platformu Yolcu360 ile dünyanın 110 ülkesinde, 1 dakikadan kısa sürede aracınızı kiralayabilirsiniz. Ayrıca havalimanı transfer ve şoförlü araç fiyatlarını da karşılaştırarak uygun araçları rezerve edebilirsiniz. Ödüllü Misafir Merkezimize (0850 360 5 360) 7/24 ulaşabilirsiniz. Ayrıca mobil uygulamamızı aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz.

İçten Yanmalı Motorlar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular