Trafikte geçiş üstünlüğü ve geçiş hakkı aynı kavramlar değildir. Geçiş hakkı, yayaların veya araç kullananların yolu diğer yol kullanıcılarına göre önce kullanma hakkını ifade eder. Geçiş üstünlüğü ise kanunda belirlenen bazı araçların görev sırasında ve zorunlu hallerde, can ve mal güvenliğini tehlikeye atmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmadan ilerleyebilmesidir.
Bu nedenle bir kavşakta ilk geçiş hakkı kimindir sorusunun cevabı; trafik ışığına, levhalara, yolların ana veya tali yol olmasına, aracın yönüne ve geçiş üstünlüğüne sahip bir aracın bulunup bulunmamasına göre değişir.
Trafikte Geçiş Üstünlüğü Olan Araçlar Hangileri?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 71. maddesinde geçiş üstünlüğü olan araçlar bir öncelik sırasıyla belirtiliyor. Bu sıralama özellikle birden fazla geçiş üstünlüğüne sahip aracın karşılaşması durumunda önem taşıyor.
| Öncelik | Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar |
|---|---|
| 1 | Cankurtaranlar ile yaralı veya acil hasta taşıyan araçlar |
| 2 | İtfaiye ve orman yangınlarıyla mücadele araçları |
| 3 | Hükümlü veya sanığı takip eden ya da emniyet ve asayiş için acele olay yerine giden kolluk araçları |
| 4 | Trafik suçu işleyen aracı takip eden veya trafik güvenliği/kaza müdahalesi için olay yerine giden görevli araçlar |
| 5 | Afet ve acil durum hizmetlerinde görevli araçlar |
| 6 | Kanunda belirtilen devletin üst makamlarına ait araçlar |
| 7 | Yönetmelikle ayrıca geçiş üstünlüğü verilen araçlar |
Son grupta organ, doku veya kan nakil araçları, doğalgaz acil müdahale araçları, kar ve buzla mücadele araçları, acil yol bakım araçları, korunan ve koruyan araçlar ile hükümlü veya tutuklu nakil araçları gibi taşıtlar bulunuyor.
Ancak aracın bu gruplardan birinde olması tek başına sürekli yol geçiş üstünlüğü sağlamıyor. Araçların görev halinde olması gerekiyor. Geçiş üstünlüğü can ve mal güvenliği tehlikeye atılmadan, gerekli durumlarda ışıklı ve sesli uyarılar birlikte kullanılarak uygulanıyor. Zorunluluk olmadığı halde bu hakkın kullanılması yasak.
Çakarlı Araçların Geçiş Üstünlüğü Var mı?
Bir araçta çakar olarak bilinen ışıklı uyarı sisteminin bulunması, araca tek başına geçiş üstünlüğü kazandırmaz. Geçiş üstünlüğü yalnızca mevzuatta bu hak tanınmış araçlar tarafından belirlenen şartlarla kullanılabilir.
Ambulans, kolluk, itfaiye, afet ve acil durum araçları gibi yetkili taşıtlar görev halindeyken geçiş üstünlüğünden yararlanabilir. Yönetmeliğe göre bu hakkın kullanılması sırasında can ve mal güvenliğinin tehlikeye atılmaması ve kural olarak ışıklı ve sesli uyarı işaretlerinin birlikte kullanılması gerekir.
Bu nedenle trafikte yalnızca yanıp sönen bir ışık görmek, herhangi bir sivil aracın otomatik olarak geçiş üstünlüğüne sahip olduğu anlamına gelmez. Yetkisiz araçlarda ışıklı ve sesli uyarı sistemlerinin kullanımı da mevzuata tabidir.
Ana Yol ve Tali Yol Nedir?
Ana yol, bu yola giren veya yolu kesen diğer sürücülerin ilk geçiş hakkı vermesi gerektiği trafik işaretleriyle belirlenmiş yoldur. Tali yol ise genel olarak bağlandığı yola göre trafik yoğunluğu bakımından daha az önemli olan yoldur.
Tali yoldan ana yola çıkan sürücü, ana yoldaki araçlara geçiş hakkı vermek zorundadır. Burada yolun genişliği, asfaltının daha iyi olması veya “cadde” ya da “sokak” olarak adlandırılması tek başına önceliği belirlemez. Sürücülerin trafik levhaları ve yol işaretlerini esas alması gerekir.
Kavşaklarda Geçiş Hakkı Nasıl Belirlenir?
Kavşaklarda geçiş önceliği belirlenirken önce kavşağın trafik görevlisi, ışık veya levhayla kontrol edilip edilmediğine bakılmalı. Kontrolsüz kavşaklarda ise Karayolları Trafik Kanunundaki kurallar uygulanıyor. Trafik görevlisi, levha veya ışıklı işaret bulunmayan kavşaklarda temel geçiş hakkı sıralaması şöyle:
- Geçiş üstünlüğüne sahip araçlara yol verilir.
- Doğru ilerleyen tramvaya yol verilir.
- Tramvay hattının bulunduğu yola çıkan araç, bu yoldaki trafiğe yol verir.
- Bölünmüş yola çıkan araç, bölünmüş yoldaki araçlara yol verir.
- Tali yoldan ana yola çıkan araç, ana yoldaki araçlara yol verir.
- Dönel kavşağa girecek araç, kavşağın içindeki araçlara yol verir.
- Mülkten veya geçiş yolundan çıkan araç, kara yolundaki trafiğe yol verir.
- Eşdeğer yollarda motorlu araçlardan soldaki, sağdan gelen araca yol verir.
Dolayısıyla “trafikte sağdan gelene yol verilir” kuralı her kavşakta uygulanmaz. Ana yol – tali yol ayrımı, trafik levhası, ışık veya başka bir öncelik kuralı varsa önce bunlar dikkate alınır.
Dörtlü Kavşakta Geçiş Üstünlüğü Kimindir?
4 yol ağzında geçiş üstünlüğü için özel ve her durumda geçerli tek bir “birinci araç” kuralı bulunmuyor. Trafik ışığı veya levha varsa bunlara uyulur. Yollardan biri ana yol ise ana yoldaki araç önceliklidir. Yolların trafik yoğunluğu bakımından farklı olduğu işaretlerle belirtilmemişse, yani eşdeğer kontrolsüz dört yol kavşağı söz konusuysa motorlu araçlardan soldaki sürücü sağından gelen araca geçiş hakkı verir. Bu nedenle sağdan gelen araç kuralı, ancak diğer öncelik kuralları bulunmadığında uygulanır.
57/1-c Kusur Oranı Nedir?
Karayolları Trafik Kanunu’nun 57/1-c maddesi, trafik yoğunluğu bakımından farklı oldukları işaretlerle belirtilmemiş kavşaklardaki geçiş hakkını düzenliyor. Buna göre motorsuz araç sürücüsü motorlu araca, motorlu araçlardan soldaki sürücü ise sağdan gelen araca yol vermek zorunda. Bu nedenle 57/1-c, özellikle kontrolsüz ve eşdeğer kavşaklarda sağdan gelen araç kuralı ile ilişkilendiriliyor.
Ancak “57/1-c ihlali her kazada yüzde 75 kusur demektir” şeklinde sabit bir oran vermek doğru değil. Karayolları Trafik Kanunu’na göre kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak asli kusur sayılıyor. Kazadaki nihai kusur oranı ise diğer sürücünün hız, manevra veya başka trafik kurallarını ihlal edip etmediği gibi olayın tüm şartlarına göre belirleniyor.
Dar Yolda ve Rampada Geçiş Hakkı Kimindir?
İki aracın aynı anda geçemediği dar yolda geçiş üstünlüğü yerine mevzuatta daha doğru ifade olan geçiş kolaylığı devreye girer. Aksine bir trafik işareti yoksa dar taşıt yollarında araçlar arasında geçiş kolaylığı sırası şöyledir:
Otomobil → minibüs → kamyonet → otobüs → kamyon → arazi taşıtı → lastik tekerlekli traktör → iş makinesi
Listedeki araç, kendisinden önce gelene geçiş kolaylığı sağlar. Örneğin traktör, otobüse ve otomobile; otobüs ise otomobile geçiş kolaylığı sağlamalıdır.
Eğimli veya dik yolda ise ayrıca özel bir kural bulunuyor. Dağlık ve dik yokuşlu yollarda karşılaşan araçlardan yukarı çıkanın geçmesi zor veya mümkün değilse inen araç, çıkan araca geçiş kolaylığı sağlamak için sığınma cebine girmeli; bu mümkün değilse sağa yanaşıp durmalı ve gerektiğinde geri gitmelidir. Bu nedenle yaygın kullanılan “inen araç çıkan araca yol verir” ifadesinin yasal dayanağı bulunuyor.
Demiryolu Geçitlerinde Geçiş Hakkı Nasıl Kullanılır?
Demiryolu veya hemzemin geçitlerde kara yolu araçlarının trenlere yol vermesi gerekir. Sürücülerin geçide uygun olmayan hızla girmesi, ışıklı veya sesli DUR uyarısına rağmen ilerlemesi ya da bariyer indirilmiş veya indirilmekteyken geçide girmesi yasaktır. Işıklı işaret veya bariyer bulunmayan hemzemin geçitlerde ise sürücü geçmeden önce durmalı, herhangi bir demiryolu aracının yaklaşmadığından emin olduktan sonra yoluna devam etmelidir.
Trenlerin durma mesafesi kara yolu araçlarına göre çok daha uzun olduğu için hemzemin geçitlerde “önce geçerim” yaklaşımı yerine işaret ve bariyerlere kesin olarak uyulmalıdır.
Geçiş Yolu Nedir?
Geçiş yolu, araçların bir mülke girip çıkması için yapılan yolun kara yolu üzerinde kalan kısmıdır. Otopark, bina, akaryakıt istasyonu veya benzeri bir mülkten ana yola çıkış buna örnek verilebilir. Mülkten veya geçiş yolundan kara yoluna çıkan sürücü, kara yolunda ilerleyen araçlara geçiş hakkı vermek zorundadır.
Yayaların Geçiş Hakkı Olan Yerler Nereler?
Trafikte yayalar için teknik olarak geçiş üstünlüğünden değil, ilk geçiş hakkından söz edilir. Karayolları Trafik Kanunu’na göre sürücüler, görevli bir kişi veya ışıklı trafik işareti bulunmayan ancak trafik levhalarıyla belirlenmiş bazı noktalarda yayalara ilk geçiş hakkı vermek zorundadır. Yayaların ilk geçiş hakkına sahip olduğu başlıca durumlar şöyle:
- Yaya geçitleri: Trafik görevlisi veya ışıklı trafik işareti bulunmayan, levhayla belirlenmiş yaya geçitlerine yaklaşan sürücüler yavaşlamalı; geçen veya geçmek üzere olan yayalara durarak yol vermelidir.
- Okul geçitleri: Aynı kural trafik görevlisi veya ışıklı işaret bulunmayan, işaretlenmiş okul geçitlerinde de geçerlidir. Sürücülerin yaklaşırken hızını düşürmesi ve yayalara ilk geçiş hakkı vermesi gerekir.
- İşaretlenmiş kavşak giriş ve çıkışları: Görevli veya trafik ışığı bulunmayan fakat trafik işaretleriyle belirlenmiş kavşak giriş ve çıkışlarında geçen ya da geçmek üzere olan yayalara sürücüler durarak yol vermelidir.
- Sağa dönüş yapan araçların önündeki yayalar: Sürücü sağa dönerken kurallara uygun şekilde karşıya geçen yayalara geçiş hakkı vermek zorundadır.
- Sola dönüş yapılan kavşaklar: Sola dönen sürücü de kavşakta kurallara uygun şekilde karşıya geçen yayaların geçmesini beklemelidir.
- Bisiklet yolu ve bisiklet şeridi kesişimleri: Sağa veya sola dönüş yapan sürücüler, bisiklet yolu veya bisiklet şeridinde kurallara uygun ilerleyen bisiklet ve elektrikli skuter kullanıcılarına da ilk geçiş hakkı vermelidir.
Burada önemli bir ayrım var: Trafik ışığı bulunan bir yaya geçidinde yayalar ve araçlar ışıklı işaretlere uymak zorundadır. Yaya geçidinin bulunması, kırmızı yaya ışığında karşıya geçme hakkı vermez.
Ayrıca yayalar için geçit bulunmayan her noktada otomatik bir “araçlar durmak zorunda” kuralı yoktur. Yönetmeliğe göre yakın çevrede yaya geçidi, okul geçidi veya kavşak bulunmayan yerlerde yayalar; trafiği engellememek, yaklaşan araçların hız ve mesafesini dikkate almak ve kendi güvenliklerini sağlamak şartıyla yolu en kısa doğrultudan geçebilir. Güvenle duramayacak kadar yaklaşmış araç varsa önce aracın geçmesini beklemeleri gerekir.
Otomotiv Dünyasıyla İlgili Her Konuda Yolcu360 Yanınızda!
Birçok farklı marka ve modeli bulabileceğiniz, Türkiye’nin 1 numaralı araç kiralama platformu Yolcu360 ile dünyanın 110 ülkesinde, 1 dakikadan kısa sürede aracınızı kiralayabilirsiniz. Ayrıca havalimanı transfer ve şoförlü araç fiyatlarını da karşılaştırarak uygun araçları rezerve edebilirsiniz. Ödüllü Misafir Merkezimize (0850 360 5 360) 7/24 ulaşabilirsiniz. Ayrıca mobil uygulamamızı aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz.
Trafikte Geçiş Üstünlüğü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Sağdan gelen araç her zaman haklı mıdır?
Hayır. Sağdan gelen araç kuralı, trafik görevlisi, ışık, levha veya ana yol-tali yol gibi başka bir öncelik düzenlemesinin bulunmadığı eşdeğer kontrolsüz kavşaklarda uygulanır.
Cadde ile sokak kesiştiğinde yol hakkı kimindir?
Yolun “cadde” veya “sokak” olarak adlandırılması tek başına geçiş hakkını belirlemez. Trafik işaretleri ve yolun ana/tali yol statüsü esas alınmalıdır.
Kavşakta dönen araç mı, düz giden araç mı önce geçer?
Genel olarak dönüş yapan sürücüler doğru ilerleyen araçların geçişini engellememelidir. Sola dönüş yapan sürücüler ayrıca karşı yönden gelen ve güvenli biçimde durdurulamayacak kadar yaklaşmış araçların geçmesini beklemek zorundadır.
Büyük araç küçük araca her zaman yol verir mi?
Hayır. Böyle genel bir kural yoktur. Ancak iki aracın aynı anda geçemediği dar yollarda kanunda belirtilen araç türlerine göre geçiş kolaylığı sırası uygulanır.
Sireni kapalı ambulansın geçiş üstünlüğü var mı?
Geçiş üstünlüğünün kullanılması için aracın görev halinde olması ve genel kural olarak duyulur ve görünür uyarı işaretlerinin birlikte verilmesi gerekiyor. Zorunluluk bulunmadığı halde geçiş üstünlüğü kullanılamaz. Yaralı veya acil hasta taşıyan ve özel ayırım işareti bulunmayan araçlar için de mevzuatta ayrıca uyarı yöntemi düzenlenmiştir.
Ara sokaklarda geçiş üstünlüğü nasıl belirlenir?
Bir yolun ara sokak olması otomatik olarak diğer yola öncelik sağlamaz. Levha veya ana yol-tali yol düzenlemesi bulunmuyorsa ve yollar eşdeğerse, soldan gelen motorlu araç sağdan gelen araca geçiş hakkı verir.
Kaynakça: Trafik Karayolları Kanunu
