Uçaklar kaç km hızla kalkar diye merak ediyorsanız; yolcu uçakları genellikle yaklaşık 240-300 km/s hız aralığında havalanır. Ancak bir uçağın kalkış hızı sabit değildir. Uçak modeli, kalkış ağırlığı, pist uzunluğu, hava sıcaklığı, rakım, rüzgar ve flap ayarına göre her uçuş için ayrı hesaplanır.
Örneğin Airbus’ın yayımladığı gerçek bir A320 kalkış örneğinde pilotun uçağın burnunu kaldırmaya başladığı VR hızı 133 knot, yani yaklaşık 246 km/s olarak hesaplanmıştır. Aynı uçakta başka bir uçuşta farklı kalkış hızları kullanılabilir.
Yolcu Uçağı Kaç Km Hızla Kalkar?
Bir yolcu uçağı pist üzerinde hızlanırken genellikle 240-300 km/s civarında havalanabilecek hıza ulaşır. Dar veya geniş gövdeli olması tek başına kalkış hızını belirlemez. Kalkışta önemli olan, kanatların uçağın mevcut ağırlığını taşıyacak kadar kaldırma kuvveti üretebildiği hava hızına ulaşılmasıdır. Bu nedenle:
- Daha ağır bir uçak daha yüksek kalkış hızına ihtiyaç duyabilir.
- Flap ayarı gerekli kaldırma hızını etkileyebilir.
- Karşıdan esen rüzgar, gerekli hava hızına daha düşük yer hızıyla ulaşılmasını sağlayabilir.
- Sıcak ve yüksek rakımlı havalimanlarında düşük hava yoğunluğu kalkış performansını olumsuz etkileyebilir.
- Pist uzunluğu ve yüzey koşulları kalkış performansı hesaplarında dikkate alınır.
FAA’ya göre sıcaklığın ve havalimanı rakımının artması hava yoğunluğunu düşürerek kalkış mesafesini artırabilir ve uçağın performansını azaltabilir.
Uçak Kalkarken Kaç Km Hıza Ulaşır?
Uçağın tekerleklerini pistten kestiği hız ile pilotun burnu kaldırmaya başladığı hız tam olarak aynı değildir. Ticari uçaklarda kalkış sırasında V1, VR ve V2 adı verilen üç önemli hız kullanılır:
| Hız | Anlamı |
|---|---|
| V1 | Kalkışa devam etme veya kalkışı durdurma açısından kritik hız |
| VR | Pilotun uçağın burnunu kaldırmaya başladığı rotation hızı |
| V2 | Kalkış sonrasında korunması gereken güvenli kalkış hızı |
Airbus’a göre bu hızlar her kalkış için uçak performans verileri kullanılarak belirlenir. VR, pilotun uçağı pistten ayrılmaya hazırlamak için burun kaldırma hareketine başladığı hızdır. V2 ise uçak 35 feet yüksekliğe ulaşana kadar gerekli güvenlik marjını sağlayan kalkış hızıdır.
V1 Hızı Nedir?
V1, kalkış sırasında kritik karar hızıdır. Bu noktaya kadar ortaya çıkan ciddi bir problemde kalkışı durdurmak mümkün olabilir. V1 geçildikten sonra ise belirlenen performans koşulları dahilinde kalkışın devam ettirilmesi gerekir. FAA, V1 değerinin uçak ağırlığı, flap ayarı, pist uzunluğu, hava sıcaklığı ve havalimanının yüksekliği gibi birçok değişkene bağlı olduğunu belirtir.
VR Hızı Nedir?
VR (rotation speed), pilotun uçağın burnunu yukarı kaldırmaya başladığı hızdır. Günlük dilde “uçak kaç km hızla kalkar?” sorusuna en yakın teknik değerlerden biri VR’dır. Ancak uçak VR’a ulaştığı anda tekerleklerin mutlaka pistten kesilmesi gerekmez. Rotation hareketinin ardından uçak biraz daha hızlanarak yerden ayrılır. Airbus’ın A320 üzerinde yayımladığı bir örnekte:
- V1: 123 knot – 228 km/s
- VR: 133 knot – 246 km/s
- V2: 138 knot – 256 km/s olarak hesaplanmıştır. Bunlar A320 için değişmez rakamlar değil, belirli ağırlık ve konfigürasyondaki gerçek bir kalkış örneğidir.
V2 Hızı Nedir?
V2, kalkış güvenlik hızıdır. Özellikle kalkış sırasında bir motor arızası gibi olağan dışı durumlarda uçağın güvenli tırmanış performansını sürdürebilmesi açısından önemlidir. FAA düzenlemelerine göre V2, belirlenen kalkış prosedüründe uçak pist yüzeyinden 35 feet yüksekliğe ulaşmadan önce elde edilmelidir.
Uçağın Kalkış Hızını Neler Etkiler?
Uçakların kalkış hızı yalnızca motor gücüne bağlı değildir. Pilotlar kalkıştan önce uçuşa özel performans hesabı yapar.
Uçağın Ağırlığı
Yolcu, bagaj, kargo ve yakıt miktarı arttıkça uçağın kalkış ağırlığı yükselir. Daha ağır bir uçağın yeterli kaldırma kuvvetini oluşturabilmesi için genellikle daha yüksek hava hızına ulaşması gerekir. Bu nedenle aynı Airbus A320 veya Boeing 737, iki farklı uçuşta farklı VR ve V2 değerlerine sahip olabilir.
Rüzgarın Yönü ve Hızı
Karşı rüzgar, uçağın daha düşük yer hızında gerekli hava hızına ulaşmasına yardımcı olur. Bu nedenle uçaklar mümkün olduğunda rüzgara karşı kalkış yapar. FAA, karşı rüzgarın gerekli kalkış yer hızını ve pist üzerinde kat edilen mesafeyi azaltabileceğini belirtir. Kuyruk rüzgarında ise aynı kaldırma için daha yüksek yer hızına ihtiyaç duyulabilir ve kalkış mesafesi uzayabilir.
Burada hava hızı ile yer hızını birbirinden ayırmak gerekir. Pilotların kalkış için kullandığı kritik V hızları temel olarak uçağın havaya göre hareketiyle ilişkilidir.
Hava Sıcaklığı ve Havalimanının Rakımı
Sıcaklık ve rakım arttıkça hava yoğunluğu azalabilir. Daha düşük hava yoğunluğu, uçak performansını etkiler. Özellikle sıcak havalarda ve yüksek rakımlı havalimanlarında:
- Kalkış koşusu uzayabilir.
- Uçağın yere göre hızı artabilir.
- Tırmanış performansı düşebilir.
FAA bu durumu density altitude, yani yoğunluk irtifası etkisiyle açıklar.
Pist ve Flap Ayarı
Pistin uzunluğu, eğimi ve yüzey durumu kalkış performansında değerlendirilir. Islak veya kirlenmiş pistler de hesapları etkileyebilir. Flaplar ise kalkış sırasında kanatların daha fazla kaldırma kuvveti üretmesine yardımcı olur. Seçilen flap konfigürasyonu kalkış hızları ve pist performansı üzerinde etkilidir. Airbus’ın kalkış performans sistemleri de ağırlık, pist, flap konfigürasyonu, dış hava sıcaklığı, motor itişi ve VR/V2 değerlerini birlikte değerlendirir.
Uçak Kalkış Hızı ile Seyir Hızı Arasındaki Fark Nedir?
Yolcu uçakları kalkış sırasında yaklaşık 240 – 300 km/s hızlarda havalanırken seyir aşamasında genellikle 800-900 km/s civarında uçabilir.
| Uçuş aşaması | Yaklaşık hız |
|---|---|
| Pistte kalkış/havalanma | 240-300 km/s |
| İlk tırmanış | 250-350+ km/s |
| Seyir | 800-900 km/s |
| Son yaklaşma | Yaklaşık 220-280 km/s |
Bu değerler genel aralıklardır. Gerçek hız uçak modeline ve uçuş koşullarına göre değişir. Yolcu uçaklarının seyir hızlarını ve farklı uçak türlerinin ulaşabildiği hızları merak ediyorsanız uçaklar kaç kilometre hızla gider rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Uçak Neden Belirli Bir Hıza Ulaşmadan Kalkamaz?
Uçağın havalanabilmesi için kanatların ağırlığı taşıyabilecek kadar kaldırma kuvveti üretmesi gerekir. Bunun için kanatların üzerinden yeterli hızda hava geçmelidir. Uçak pistte hızlandıkça kanatların oluşturduğu kaldırma artar. Hesaplanan VR değerine ulaşıldığında pilot uçağın burnunu kaldırır. Ardından uçak gerekli kaldırmayı sağlayarak pistten ayrılır. Bu nedenle güçlü motorlara sahip bir yolcu uçağı bile pistte yeterli hıza ulaşmadan güvenli şekilde havalanamaz.
Yolcu360 ile Seyahatlerinizi Kolaylaştırın!
Birçok farklı marka ve modeli bulabileceğiniz, Türkiye’nin 1 numaralı araç kiralama platformu Yolcu360 ile dünyanın 100’den fazla ülkesinde, 1 dakikadan kısa sürede aracınızı kiralayabilirsiniz. Ayrıca uçak bileti, havalimanı transfer ve şoförlü araç fiyatlarını da karşılaştırarak uygun araçları rezerve edebilirsiniz. Ödüllü Misafir Merkezimize (0850 360 5 360) 7/24 ulaşabilirsiniz. Ayrıca mobil uygulamamızı aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uçak 200 km hızla kalkabilir mi?
Bazı küçük ve hafif uçaklar 200 km/sa. değerinin altında veya çevresinde havalanabilir. Büyük ticari yolcu uçaklarında ise kalkış hızları çoğunlukla daha yüksektir ve yaklaşık 240-300 km/sa. bandında olabilir.
Uçak kalkışta 300 km hıza ulaşır mı?
Evet. Uçağın ağırlığına, modeline ve hava koşullarına bağlı olarak bazı yolcu uçakları kalkış sırasında 300 km/sa. civarında yer veya gerçek hava hızlarına ulaşabilir. Ancak 300 km/sa. bütün yolcu uçakları için sabit kalkış hızı değildir.
Uçak kalkış hızına kaç saniyede ulaşır?
Sabit bir süre yoktur. Uçağın ağırlığı, motor itişi, pist ve çevre koşullarına bağlı olarak kalkış koşusu değişir. Büyük yolcu uçaklarında pist üzerinde hızlanma genellikle onlarca saniye sürer.
Uçak kalkarken neden bir anda burnunu kaldırır?
Pilot, hesaplanan VR yani rotation hızına ulaşıldığında uçağın burnunu kontrollü şekilde yukarı kaldırır. Bu hareket kanadın hücum açısını artırarak uçağın yerden ayrılmasına yardımcı olur. Airbus, rotation hareketinin belirlenen VR hızında ve kontrollü bir hızla yapılmasının önemini vurgular.
Pilot kalkış hızını nereden biliyor?
Kalkış performans değerleri uçağın performans verileri ve mevcut uçuş koşulları kullanılarak hesaplanır. V1, VR ve V2 değerleri uçuş yönetim sistemine girilir ve pilotların uçuş göstergelerinde takip edebileceği şekilde gösterilir.
Uçakların kalkış hızı neden her uçuşta farklıdır?
Çünkü kalkış ağırlığı, hava sıcaklığı, rüzgar, pist koşulları, havalimanının rakımı ve flap ayarı her uçuşta değişebilir. Bu nedenle V1, VR ve V2 değerleri kalkış öncesinde ilgili uçuş için hesaplanır.
